Veel kleinere ondernemingen werken op strategisch niveau al samen met andere ondernemingen. Zijn er echter financiële voordelen te behalen met het aansluiten bij samenwerkingsvormen in de horeca? Zijn er naast de materiële aspecten nog andere pluspunten te realiseren door de aansluiting bij een commercieel samenwerkingsverband?

Vertrouwen en openheid: essentiële factoren bij samenwerking
Openstaan voor de omgeving is een sterk punt bij bedrijven die al langer bestaan. Dit houdt in dat de ondernemer een positieve grondhouding ten opzichte van de buitenwacht moet bezitten. Met argwaan en wantrouwen worden geen bruggen geslagen en staat men er alleen voor. Voor een succesvolle samenwerking komt het er op neer dat het vooral moet ‘klikken’ tussen de ondernemers. Veelal worden bij de eerste gesprekken de zakelijke en/of privé partners meegenomen om over de eerste indrukken te kunnen klankborden.

Tijdens het samenwerkingsproces moet een win/win-situatie ontstaan voor alle partijen. De niet-winnaars haken anders gegarandeerd af en kunnen het gehele project laten mislukken, met alle financiële consequenties van dien. De samenwerkende partijen zijn in hetzelfde bootje gaan zitten en iedereen dient dus mee te roeien in de gekozen richting. Door de uitwisseling van kennis ontstaat een informatievoorsprong op de andere marktpartijen.

Horeca, een conjunctuurgevoelige bedrijfstak
De bestedingen in de horeca zijn gevoelig voor het economische klimaat in Nederland. Op zich is dit natuurlijk niet verwonderlijk. In tijden van economisch slecht weer wordt de consument voorzichtiger met luxe bestedingen en vult eerst de primaire levensbehoeften in.
Voor de periode 1980 tot 2004 is een opstelling gemaakt van de economische groei in Nederland en de ontwikkeling van het omzetvolume in de horeca. Ten opzichte van de nationale groeicijfers schiet de ontwikkeling van het omzetvolume van de horeca extremer door. Dit impliceert dat in periodes van hoogtij ‘het niet op kan’ en dat er bij tegenwind gas wordt teruggenomen.

Uit deze grafische voorstelling blijkt dat steeds in het begin van een decennium de economische situatie in Nederland zwak is. Dit geldt voor de jaren tachtig, de negentiger jaren en ook nu is dit weer van toepassing. Op basis van het historische verloop is er dus zeker hoop op herstel voor de Nederlandse horecabedrijven. Gezien het feit dat het tempo van het economische herstel in deze ronde uitermate traag is en het dal dieper is dan in de voorgaande situaties, zal het herstel deze keer trager verlopen en langer duren.
Voor sommige horecabedrijven kan een vorm van (commerciële) samenwerking helpen bij het bewandelen van het beste pad voor de economische situatie van dat moment.

Terreinen van samenwerking
Samenwerking tussen horecabedrijven doet zich in de praktijk onder andere voor op de volgende terreinen:
- Gemeenschappelijke promotie, herkenbare verkooppunten, eenduidige marketingconcepten. Een duidelijk voorbeeld op dit vlak vormen de franchisevestigingen en eigen vestigingen van de McDonald’s formule. In feite wordt meegelift op de gevestigde merknaam.
- Schaalvoordelen bij inkoop van producten en diensten. Hier is vooral de cafetariasector actief. Ook amusement wordt vaak op deze wijze ingekocht.
- Gezamenlijke reserveringssystemen in de (internationale) hotellerie.
- Centraliseren van managementondersteuning en integraal horecabeleid. De kosten van deze activiteiten worden op deze wijze versleuteld over de diverse deelnemers aan de samenwerking en vallen lager uit dan bij individuele uitvoering.

De bijdrage aan het samenwerkingsverband zal gecompenseerd moeten worden door financiële voordelen op andere terreinen. Te denken valt aan omzetgroei door collectieve promotie en mogelijke kostenreductie, maar het voordeel kan ook buiten het financiële traject vallen. Namelijk in een ontlasting van de werkdruk voor de ondernemer of door het leveren van een ‘geborgde’ kwaliteit. De psychologische voordelen van samenwerkingsvormen zijn niet eenvoudig in geld uit te drukken, maar mogen zeker niet onder- of overschat worden.
Nadelen van samenwerkingsvormen zijn natuurlijk ook aanwezig: men verplicht zich bijvoorbeeld om de inkoop uitsluitend bij de contractpartij te plegen, de bijdrage aan het samenwerkingsverband is hoog en staat voor lange(re) tijd vast. Kortom: ook hier geldt het gezegde ‘bezint eer gij begint’. Maak in ieder geval een goede afweging van de voor- en nadelen van het toetreden tot een commercieel samenwerkingsverband. Een gedegen kosten-/batenanalyse kan in dit verband zijn nut bewijzen.
Het behoud van de eigen ondernemersvrijheden in alle toekomstige beslissingen speelt in de overwegingen ook een zeer grote rol.

Toetsing van de voordelen van samenwerking
Eind 2003 heeft het bedrijfschap Horeca en Catering een onderzoek uitgevoerd naar de relatie tussen samenwerking en de financiële resultaten van een horecabedrijf. Hiervoor zijn gegevens gebruikt van het panelonderzoek Horeca Analyse Systeem (HAS). De resultaten van dit onderzoek voor de vier sectoren van de horeca zijn:

Fastfoodsector/cafetariasector
In deze sectoren zijn veel franchiseformules te vinden in de horeca. Een franchiseorganisatie neemt een groot aantal taken van de ondernemer over: promotie, ontwerpen van de inrichting, inkoop et cetera. Logo’s en interieurkleuren spelen een belangrijke rol in de presentatie van de fastfoodconcepten.
Door zich als een collectief op te stellen richting leverancier zijn voordelen te behalen op de inkoopkosten. Ook de verkoopkosten en de algemene kosten leveren een relatief kostenvoordeel op. In de fastfoodsector is een relatie aanwezig tussen samenwerking en betere financiële resultaten.
De procentuele omzetgroei bij samenwerkende cafetaria’s ligt in de jaren van hoogconjunctuur (1996-2001) overwegend hoger dan bij de solitair opererende collega’s. Bij een minder goed economisch tij (1995, 2002) is de relatieve groei van de omzet bij de samenwerkende cafetaria’s echter lager dan bij de individueel opererende cafetariabedrijven. De bedrijven in de samenwerkingsverbanden kennen over het algemeen een wat hoger serviceniveau en een hoger investeringsvolume. Dit vertaalt zich in een iets hoger prijspeil. In tijden van laagconjunctuur let de kritische consument meer op zijn geld en zoekt hij een lager segment op. Hierdoor verschuift omzet van het luxe segment naar het iets minder dure cafetaria. Een ander voordeel voor het ongebonden bedrijf is de grotere flexibiliteit (door minder vaste verplichtingen) om zich te kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden.

Restaurantsector
De nettoresultaten in procenten van de omzet in de restaurantsector liggen bij samenwerking hoger dan bij de individueel opererende restaurants. Ook hier is de invloed van de conjunctuur sterk. Tijdens het hoogtij kenden de samenwerkende restaurants een forse omzetgroei. In mindere economische tijden is het omgekeerde van toepassing. In de periode van laagconjunctuur was de procentuele groei van de omzet bij de individuele bedrijven hoger dan bij de restaurantbedrijven die aangesloten zijn bij een samenwerkingsverband. Hieruit blijkt wederom dat door de gast strenger op de prijs wordt gelet en het lagere segment van de ongebonden restaurants wordt opgezocht. De samenwerkende restaurants maken veelal deel uit van de wat exclusievere restaurants.

Hotelsector
Voor de samenwerkende hotels liggen de relatieve uitgaven aan promotie en de algemene kosten lager dan bij de hotels die niet zijn aangesloten bij een keten. Dit aanvankelijke voordeel slaat echter om in een nadeel door de hogere personeelskosten en de hogere huisvestings- en inrichtingskosten van de hotelketens. De mogelijke verklaring kan gevonden worden in het feit dat de hotels in de samenwerkingsverbanden veelal in het hogere sterrensegment vallen en duurdere managementlagen kennen. Het voordeel van de samenwerking voor de hotelsector ligt voornamelijk in een betere informatievoorziening en de beschikbaarheid van marktgegevens. Dus een betere overdracht en uitwisseling van onderlinge kennis.
In de procentuele omzetgroei zit een herkenbaar patroon. Tijdens de periode van opgang van de economie zijn de jaarlijkse groeicijfers voor de ketens duidelijk hoger dan bij de niet-aangesloten hotels. In de periode van neergang is de groei van procentuele omzet hoger bij de niet-gebonden hotelbedrijven ten opzichte van de hotelketens.

Drankensector
In deze sector zijn echte formele samenwerkingsverbanden nog een schaars goed. Gelet op het grote aantal kleinschalige horecabedrijven zal de samenwerking in deze sector veelal beperkt blijven tot evenementen en/of belangenbehartiging (naar bijvoorbeeld de plaatselijke overheid). Wel nemen horecaconcentraties regionaal soms het initiatief om zich gezamenlijk te promoten of activiteiten te organiseren.

Conclusie
Het aangaan van een commercieel samenwerkingsverband dient zeer goed overwogen te worden en lijkt op het aangaan van een huwelijk. De financiële voordelen om over te gaan tot een vorm van samenwerking blijken sterk onder invloed te staan van de conjuncturele fase waarin de economie van ons land zich bevindt. Bij economische opgang is aansluiting bij een samenwerkingsverband een aantrekkelijke zaak. Tijdens periodes van hoogconjunctuur groeien de horecabedrijven die aangesloten zijn bij een samenwerkingsverband sneller dan de horecabedrijven die solitair functioneren. Het tegenovergestelde is van toepassing tijdens de tijdvakken met een slecht economisch klimaat.
Het motief van het aansluiten bij een samenwerkingsverband is om omzetverhoging te realiseren of om kostenreductie te verkrijgen. Wat resulteert in een verbeterd rendement voor de ondernemer. In de kosten-/batenanalyse dienen de kosten van het lidmaatschap aan de samenwerkingsvorm grondig geanalyseerd te worden.
Naast de materiële gevolgen van samenwerking dient men echter ook rekening te houden met de psychologische effecten van het deelnemen aan een (commercieel) samenwerkingsverband. Op dit vlak kunnen de voordelen van vooral kennisoverdracht wel eens doorslaggevend zijn.

“Een goede nachtrust is voor harde werkers zeer gezond!”

Voor nadere branche-informatie kunt u kijken op www.BHenC.nl.

Gert van Ruler