Van Boxtel is over één ding heel duidelijk: nee, het assortiment van Febo wordt niet aangepast omdat obesitas (vetzucht) zo in het nieuws is en één van de belangrijkste speerpunten lijkt te worden van het overheidsbeleid op het gebied van volksgezondheid. "De consument eet toch waar hij op dat moment zin in heeft. We willen als Febo echter wel meedoen om consumenten goed voor te lichten over wat ze nu eigenlijk aan voeding tot zich nemen. We zijn kleine boekjes voor in de vestigingen aan het ontwikkelen, waarin klanten kunnen lezen uit welke grondstoffen onze producten bestaan en hoeveel calorieën deze bevatten. Overigens is een broodje kaas of gezond veel calorierijker dan een broodje kroket. Maar dat wordt door niemand verteld. Een gefrituurde snack heeft een ongezonder imago dan dat broodje Hollandse kaas. Het is aan ons om deze boodschap op een goede manier over te brengen, iets wat we overigens op een ludieke manier willen doen. Febo-zaken zitten meestal in de binnensteden en daar kunnen de mensen niet meer parkeren. Dus dat kroketje loop je er wel weer af op de terugweg naar de auto." Van Boxtel vindt dat light-snackproducten helemaal geen zin hebben. "Dat werkt niet, net zo min als een broodje gezond waar iemand vervolgens een flinke laag roomboter op wil."
Hij vertelt dat Febo in verschillende overlegorganen vertegenwoordigd is. "Denk aan het Landelijk Overleg Overgewicht en meer van dat soort organisaties. We nemen onze verantwoordelijkheid serieus, maar dan moet er niet met twee maten worden gemeten. Bovendien zou de overheid de burgers best wel consequenter mogen voorlichten. Een ander voorbeeld. Als je snacks niet op de juiste temperatuur frituurt, nemen ze veel meer vet op dan nodig is. De vakmensen achter de Febo-counter weten precies hoe het hoort, verversen het vloeibare vet iedere 48 uur en werken met dagverse producten. Een Febo-snack is niet zomaar een snack: wij stellen zeer hoge eisen aan kwaliteit."

Eerste automatiek van Nederland
De naam Febo komt van de samentrekking van Ferdinand Bolstraat. Meer dan zestig jaar geleden opende de oprichter van Febo, de heer J.I. de Borst, zijn eerste winkel onder de naam Maison Febo. Het was toen nog een brood- en banketbakkerij. De Borst leerde het vak bij een bakker in de Ferdinand Bolstraat en zo werd de naam Febo geboren. De Borst bakte niet alleen prima brood maar maakte tevens lekkere slaatjes en kroketten. Amsterdammers uit de hele stad kwamen bij hem kroketten halen of aten ze ter plekke op. De vraag werd zo groot, dat hij in 1960 besloot met de bakkerij te stoppen en zich volledig op snacks te richten. Vanuit Amsterdam, waar steeds meer vestigingen kwamen, expandeerde Febo verder. De groei had nóg sneller kunnen verlopen als de oprichter de productie van de kroketten had uitbesteed en volledig voor de verkoop had gekozen. "Dit was een principekwestie voor de heer De Borst", vertelt Van Boxtel. "Hij wist precies wat een kroket tot een Febo-kroket maakte, was letterlijk dag en nacht bezig met de kwaliteit van zijn producten. Hij sleutelde aan de receptuur totdat hij de ideale kroket had, die bestond uit de allerbeste grondstoffen. Kortom, de heer De Borst peinsde er niet over om de productie daarvan aan een ander over te laten."

Deze keuze had gevolgen voor de ontwikkeling van Febo, want voor verdere groei waren andere nieuwe ondernemers nodig. De Borst verkocht een aantal eigen zaken aan bedrijfsleiders en zag dat deze stap positieve gevolgen had voor de omzet en het rendement. Een handvol vestigingen werden in eigen beheer aangehouden, vooral om goed voeling met de markt te blijven houden. Het zijn ook de jaren dat Febo als franchisegever ging optreden en er elders in het land vestigingen werden geopend.
Nog steeds worden de snacks in eigen huis vervaardigd. Febo is een familiebedrijf gebleven en zal dat, zoals het er nu naar uitziet, ook blijven. Het gaat zo goed dat de huidige productie-eenheid te klein geworden is en er volgend jaar begonnen wordt aan de bouw van een nieuw onderkomen van 8.000 vierkante meter in Amsterdam-Noord. Alle snacks, met speciale eigen Febo-receptuur, worden door de productiemensen dagelijks vers met de grootste zorg bereid. Met eigen vrachtauto's worden deze naar de vestigingen gebracht, iedere dag binnen Amsterdam en om de dag naar Febo-zaken elders in Nederland.

Recessie van invloed?
Merkt Van Boxtel dat de bestedingen in de Febo-zaken teruglopen? "Nee, want een snack tussendoor kan er altijd nog wel af. Het gaat veelal om een impulsaankoop. Maar degenen die een zaak hebben waar klanten uitgebreider en langer kunnen eten, merken wel degelijk dat we in een recessie zitten. Wat ons meer zorgen baart zijn de stijgende huurlasten. Als Febo hanteren we een eenvoudig principe: als de huur meer dan tien procent van de omzet uitmaakt, dan wordt er gewoon geen nieuwe zaak geopend. Heel simpel, omdat we weten dat je er anders niet goed uitkomt. En we hebben allebei belang, franchisegever én -nemer, bij goede resultaten. Als we ergens een vestiging neerzetten, dan is dat voor tenminste vijfentwintig jaar. We zien echter wel dat het steeds lastiger wordt om op goede, drukke locaties in de grote steden een nieuwe zaak te beginnen. Het is wellicht één van de redenen waarom we minder snel groeien dan we zouden willen. Er zijn genoeg plekken waar we graag de deur zouden openen, maar waar dat in bedrijfseconomische zin absoluut onverantwoord zou zijn."

Febo, met meer dan zestig jaar ervaring, wedt echter niet op één paard. "Er blijven voldoende locaties in Nederland over waar we graag willen zitten en daarnaast bezinnen we ons op nieuwe manieren om ergens voet aan de grond te krijgen", gaat Van Boxtel verder. Binnen de organisatie wordt gedacht over Febo-loketten, honderd procent automatieken zonder medewerkers aan drukke winkelstraten, of over shop-in-shop in bijvoorbeeld tankstations of supermarkten. "Dat is de wat verder weg gelegen toekomst. We zijn nu heel concreet bezig met de ontwikkeling van publiekscatering bij grote evenementen. Zeg maar een 'Febo-mobiel'. Vorig jaar hebben we heel goede ervaringen opgedaan met 'Jumping Amsterdam', waarvan we hoofdsponsor zijn en waar 80.000 mensen op afkwamen. We hebben daar een verplaatsbare unit neergezet, waar we ons gebruikelijke assortiment verkochten. Dat is een overweldigend succes geworden. Op dit moment worden twee van dit soort 'mobiele Febo's' gemaakt, waarmee we naar de klanten toegaan: 'Febo komt naar u toe!' zouden we als nieuwe kreet kunnen lanceren. Dit doen we vanuit de organisatie zelf, om te testen hoe het loopt. Slaat het zo goed aan als we verwachten, dan kan ik me voorstellen dat we deze mogelijkheid ook in franchise gaan aanbieden."

Doe-het-zelf
Febo is in alle opzichten een doe-het-zelf formule. Consumenten pakken zelf de snacks door inworp van kleingeld in de automaten, maar ook binnenshuis knapt de organisatie haar eigen zaakjes op. Produceren en vervoeren zijn zojuist al genoemd. En wat te denken van het opleiden en begeleiden van (potentiële) franchisenemers, marktonderzoek, controle en het bedenken en vervaardigen van reclamecampagnes en begeleidend drukwerk?
Joop van Boxtel: "Dat is voor mij een van de charmes van Febo, dat we alles in eigen hand houden. We hebben een heel platte organisatie, met een bescheiden managementteam, waarin de hele gang van zaken bedacht, begeleid en uitgevoerd wordt. Ook vestigingsplaatsonderzoek doen we zelf. We praten met gemeentes, kijken naar cijfers en slaan aan het rekenen. Getallen zijn van levensbelang voor ons en onze franchisenemers."

Het contact met de inmiddels 53 franchisenemers is intensief. Vanuit de Febo-organisatie worden ze gemiddeld eens in de twee weken door de beide franchisemanagers bezocht. Eventuele problemen kunnen dan worden besproken, maar de managers houden ook een oogje in het zeil om te kijken of alles verloopt zoals partijen dat met elkaar hebben afgesproken.
"Bij een strakke, hard franchiseformule als Febo moet alles kloppen en vooral ook blijven kloppen", legt Van Boxtel uit. "Zeker in het geval van food luistert de kwaliteit van de producten én de omgeving waarin deze worden aangeboden, zeer nauw. Als ondernemers een steekje laten vallen, krijgen ze eerst een waarschuwing. Mocht deze niet snel tot verbeteringen leiden, dan komt er onherroepelijk een moment waarop we afscheid van elkaar moeten nemen. Gelukkig komt zoiets zelden voor en is de samenwerking tussen Febo en haar franchisenemers heel goed. Pas nog hebben we met zijn allen het 25-jarig jubileum van een franchisenemer gevierd."
Er is een franchiseraad die bestaat uit vijf franchisenemers, vertegenwoordigers van de Febo-organisatie en een onafhankelijke voorzitter. De raad komt zesmaal per jaar bijeen. Daarnaast speelt de reclamecommissie een belangrijke rol; hierin hebben drie franchisenemers zitting en Van Boxtel is voorzitter. Alle publiciteitsplannen worden in dit forum bedacht en aan de hand van een vastgesteld budget uitgevoerd. De jaarlijkse bijdragen van franchisenemers zijn helder en inzichtelijk zodat niemand zich af hoeft te vragen wat er met zijn of haar geld gebeurt. Speciaal is ook het opleidingstraject dat in eigen huis ter hand wordt genomen. Mogelijke franchisenemers worden twee weken lang in de eigen Febo-vestiging aan de Amsterdamse Slijperweg wegwijs gemaakt, waarna nogmaals een 'stage' van twee weken bij een van de bestaande franchisenemers volgt. "Zo kunnen de mensen met eigen ogen zien hoe het er bij ons aan toe gaat", vertelt Van Boxtel.

Over de toekomst zegt hij tot slot: "We hebben onlangs een nieuwe vestiging in Eindhoven geopend en zullen onze groei verder op onder meer het zuiden van Nederland gaan richten. Wat bij Febo altijd voorop staat, is de kwaliteit van het product, de locatie en de franchisenemer. We brengen verse producten, dus als we expanderen moet dit logistiek verantwoord zijn. Febo blijft ook heel sterk focussen op de kwaliteit van de franchisenemers. Een organisatie is zo sterk als de zwakste schakel. Vanaf nu zal ieder jaar de zwakste schakel ertussenuit worden gehaald. Op zichzelf is het namelijk helemaal niet zo slecht als je zou krimpen in aantal vestigingen, als je maar wél blijft groeien in kwaliteit."

Reinold Vugs