Schaalvergroting is aan de orde van de dag in de detailhandel. Steeds grotere supermarkten vechten om de gunst van de consument. De buurtwinkel verdween langzaam uit het straatbeeld. Dat gold ook voor Spar-vestigingen. "Toch ligt daar in de kleinere plaatsen en wijken met 2.000 tot 4.000 inwoners juist de toekomst," stelt Spar-directeur Harrie ten Have. “Wij concentreren ons bewust op dit soort gemeenschappen. De winkel ligt dus altijd op loopafstand. Als we zo’n gemeenschap hebben gevonden, zoeken we naar een lokale ondernemer om de zaak te leiden. Daarna kijken we naar de specifieke behoefte van de omgeving. Als er geen bakker is, wordt dat het speerpunt van onze winkel. En als de slager zijn winkel net heeft opgedoekt, steken we extra energie in onze vleesafdeling. Is er een camping in de buurt, dan moeten er misschien campingartikelen aan het assortiment worden toegevoegd. Is er geen postkantoor, dan moet geregeld worden dat er een agentschap komt. Zo kun je doorgaan natuurlijk. In een forensenwijk met veel tweeverdieners is er wellicht meer vraag naar diepvriesproducten. Spar past zich dus aan zijn omgeving aan, maar het basisconcept is hetzelfde.”

Eredivisie
“De meest ideale Spar noemen wij een Eredivisiewinkel”, vervolgt Ten Have. “Dat is een winkel die voldoet aan alle 21 stylingspunten die wij op papier hebben gezet. Inmiddels zijn ruim zeventig Spar-winkels van eredivisieniveau. Daarnaast hebben we 180 zogeheten ‘Wervelstormwinkels’ waar bijna alle stylingselementen zijn doorgevoerd. We realiseren ons echter dat niet alle Spar-winkels aan die eisen kan voldoen. Het hangt ook af van de draagkracht van de ondernemer en de buurt waarin hij gevestigd is. Het uitgangspunt is altijd dat een Spar-winkel aan een aantal minimumeisen op het gebied van assortiment en inrichting moet voldoen. Zo heeft iedere vestiging bijvoorbeeld een servicebalie, al dan niet gecombineerd met kassa 1.”
De formule is een optelsom van een aantal ingrediënten. Harrie ten Have: “Ons uitgangspunt is dat er voor de ondernemer een goed belegde boterham te verdienen moet zijn met zijn winkel.”

Formule
De grootte van een Spar-winkel kan nogal variëren, van 200 tot 600 vierkante meter. Kenmerkend voor de formule zijn: lage stellingen (1.40 meter), vers en zuivel in de schil van de winkel, extra accent op speerpunt al naar gelang de lokale behoefte, kassa 1 tevens als servicebalie, een breed en ondiep assortiment, een eigen huismerk, een ondernemer die geworteld is in de regio en vestigingen in dorpen, wijken of wijkwinkelcentra.
Het assortiment is de afgelopen jaren verkleind met zo’n duizend artikelen naar tussen de 6.000-8.000 artikelen. Formulemanager Stephan Thijssen daarover: “In het begin hebben onze franchisenemers vraagtekens gezet bij het nieuwe concept. Want minder artikelen zou minder omzet kunnen betekenen. Maar in de praktijk blijkt het nieuwe concept prima te werken. Klanten wisten niet beter of de winkels waren groter geworden met meer keus. Dit is onder andere het gevolg van het optische effect van lagere stellingen. De kunst van het weglaten heeft de Spar opnieuw op de kaart gezet.”
“De verschraling in de detailhandel leidde in veel dorpen en wijken tot een schrijnend gebrek aan winkeldiversiteit,” gaat hoofd formulemanagement Ferdie Aansorgh verder. “Spar is daarop ingesprongen door juist die diensten en producten over te nemen die uit het straatbeeld zijn verdwenen. Iedere winkel heeft zijn eigen specialiteit die is toegesneden op een directe vraag uit de buurt. Daarnaast betekent service ook dat wij diensten aanbieden die in kleine buurten essentieel zijn, zoals het ontwikkelen van fotorolletjes, een stomerijservice of de verkoop van lotto/totoformulieren. Daarvoor hebben we een speciale servicebalie ontwikkeld die tevens dienst doet als kassa.”

Positionering
Spar is niet de goedkoopste detaillist. De prijzen liggen dichtbij het prijsniveau een Albert Heijn. Hoofd assortimentsmanagement, Huub Broks: “Omdat wij veel buurtsupermarkten bevoorraden zijn met name onze logistieke kosten hoger. Maar de prijzen kunnen we op een voldoende aantrekkelijk laag niveau houden, omdat we lid zijn van de centrale inkoopvereniging Superunie. Die kopen per jaar voor ongeveer € 3,5 miljard in. We hebben ook een eigen Spar-huismerk met zo’n zeshonderd verschillende artikelen. Voor de consument is het voordeel dat de prijs tien tot vijftien procent lager is dan een vergelijkbaar A-merk. Voor de franchisenemer is het voordeel dat de marge op het huismerk heel aantrekkelijk is.” Marktonderzoek en een doortimmerd schappenplan dragen ertoe bij dat de franchisenemer een optimaal assortiment kan voeren. “Vanwege onze lage stellingen ruimen wij bijvoorbeeld minder meters in voor waspoeder en juist meer voor het koekassortiment. Hierdoor kan een interessante margeverbetering voor de winkelier worden gerealiseerd. We ontwerpen het schappenplan op de computer, maar bouwen het ook ‘live’. Een goed schappenplan is heel belangrijk. Kennis van de markt is daarbij een absolute voorwaarde.”

Buurtsuper
“Wij prediken geen revolutie. Wij werken hard aan de evolutie van het formuledenken,” zegt Ferdie Aansorgh. “Wij volgen de weg van de geleidelijkheid en passen de formule stapje voor stapje verder aan. Die aanpassingen worden iedere zes weken getoetst door een commissie waar ook een groot aantal Spar-franchisenemers deel van uitmaakt. Het gaat er bij de Spar-formule uiteindelijk om, om de consument te overtuigen van de vele voordelen die lokaal ‘convenience shopping’ heeft. Wij zien het als onze missie om duidelijk te maken dat dichtbij boodschappen doen meer gemak op loopafstand is. Daarbij positioneren we ons heel duidelijk als aanvullende supermarkt. Aanvullend, maar in de categorie buurtsupermarkten de absolute nummer 1.”

Bert Jongen