"Het is misschien een uitzonderlijke situatie, dat ik hier aan een tafel zit met de voorzitter van de franchisenemers, ondanks het feit dat wij besloten hebben om op termijn met de tijdschriftendistributie te stoppen." erkent Henk Scheenstra, directeur marketing van Sanoma Uitgevers. "Maar het geeft tegelijkertijd ook aan dat wij gezamenlijk proberen aan een oplossing te werken wat de toekomst van de franchisenemers betreft."
Gesprekspartner en voorzitter van de franchisevereniging Henk Raggers: "Media Expresse is een sterfhuisconstructie. Ik weet dat Sanoma dat anders noemt, maar ik zie het toch zo. Het is natuurlijk zuur om voorzitter te zijn van een franchisevereniging die op termijn eindigt. Aan de andere kant zijn er goede afspraken gemaakt met Sanoma over de komende jaren. Ik ga ervan uit dat Sanoma en wij als franchisenemers die afspraken nakomen. De komende maanden bekijken wij in hoeverre wij het distributienetwerk in stand kunnen houden."
Henk Scheenstra: "Sanoma beschikt over een heel goed softwaresysteem om de logistieke distributie van tijdschriften centraal te coördineren. Wij bekijken nu in hoeverre het mogelijk is dat systeem beschikbaar te stellen aan een nieuwe organisatie."
De vraag rijst hoe het mogelijk is om het distributienetwerk in stand te houden tegen de achtergrond dat de tijdschriftendistributie de komende jaren wordt overgeheveld naar TPG. Opnieuw Henk Raggers: "Het is niet zo dat wij uitsluitend Sanoma-tijdschriften mogen distribueren. Er zijn mogelijkheden om ook andere bladen te distribueren. Natuurlijk heb je een probleem als je de Story van Sanoma en bijvoorbeeld Privé van de Telegraaf gelijktijdig wilt exploiteren, dit wordt in het contract uitgesloten. Daar moet je over praten. Maar er zijn voldoende tijdschriften en ander drukwerk dat je zou kunnen distribueren die geen concurrentie zijn van de Sanoma-tijdschriften. De komende maanden gaan we erover praten hoe we een doorstart kunnen maken."

Core business
De voormalige VNU Tijdschriftengroep besloot vorig jaar om te stoppen met de franchiseformule. Henk Scheenstra daarover: "Daar zijn vele redenen voor. De belangrijkste daarvan is dat wij als uitgever graag het klantencontact in eigen hand willen hebben. Mensen zijn geabonneerd op bijvoorbeeld VT Wonen of Libelle. De binding met Sanoma Uitgevers of de specifieke franchisenemer is minder belangrijk. Wij willen in de toekomst abonnees attenderen op andere producten die voor hen interessant zijn. Bijvoorbeeld een tuinagenda voor de abonnees op onze groenbladen of een evenement gericht op de lezeres van Libelle. Dat kun je het meest efficiënt doen als je dat centraal regelt. Een tweede reden is dat de bezorging van bladen een belangrijke schakel is in de hele uitgeefketen. Sanoma heeft er voor gekozen dat de distributie van de bladen niet langer core business is. Dit heeft te maken met de strategische overweging van ons als Sanoma waarbij onze core business het toegankelijk maken van informatie door middel van bijvoorbeeld een tijdschrift, een website of evenementen is. Wij hebben er een aantal jaren geleden heel bewust voor gekozen om andere schakels in de productieketen af te stoten. Vroeger hadden we eigen drukkerijen, maar die zijn in de loop der jaren verkocht. Het verzelfstandigen van de bladendistributie past in dat beleid. Natuurlijk is het belangrijk dat de bladen goed en tijdig bij de abonnees worden bezorgd. Maar dat hoeft niet te betekenen dat je het als organisatie ook zelf moet blijven doen."

Partners
"Toen we in 2000 de strategische beslissing namen om op termijn met Media Expresse te stoppen, zijn wij op zoek gegaan naar geschikte overnamekandidaten. Wij hebben gesprekken gevoerd met alle grote partijen op deze markt, Royal Mail, Deutsche Post, TPG, noem maar op. Het bleek in die gesprekken dat niemand bereid was Media Expresse in de huidige vorm over te nemen. Wij hebben toen gekeken naar de mogelijkheden van een joint venture. Een samenwerkingsverband waarbij de meerderheid van de aandelen in handen zou komen van een nieuwe partner en waarbij wij als Sanoma de minderheid zouden vormen, om duidelijk aan te geven dat wij op termijn onze aandelen zouden verkopen. Op die manier zou er nog een tijd geprofiteerd kunnen worden van onze expertise. Ook die plannen zijn uitvoerig onderzocht. Maar die bleken ook niet haalbaar. Er is ook nog gekeken naar een mogelijke management buy-out door de franchisenemers. Maar het grote probleem van een vereniging is dat de besluitvorming per definitie niet slagvaardig kan zijn. Je kunt niet steeds bij iedere managementbeslissing de ledenvergadering bijeen roepen. Verder moet je als overnamekandidaat beschikken over voldoende financiële middelen om fors in het distributieapparaat te blijven investeren. Dat kun je niet van een vereniging van zelfstandige ondernemers verwachten. Dat was voor ons geen reële optie."
Voorzitter van de franchisevereniging Henk Raggers: "Natuurlijk zouden we niets liever hebben gedaan dan Media Expresse voort te zetten. Maar het was geen haalbare kaart. Je moet de realiteit onder ogen durven zien. Toen eenmaal duidelijk was dat het lastig zou worden, hebben we gekeken hoe we er als ondernemers in de gegeven omstandigheden het beste van konden maken."

Tweede slag
Om de fijnmazige distributie op termijn te waarborgen werd vijf jaar geleden besloten naast de toenmalige VNU tijdschriften ook verschillende omroepbladen (Veronica, AVRO, NCRV en KRO) via Media Expresse te bezorgen. Deze 'tweede distributieslag' was geen onverdeeld succes. De marges voor de franchisenemers waren laag en het werd steeds moeilijker bezorgers voor deze bezorging te vinden. Toen Veronica besloot de distributie weer over te doen aan TPG ontstond er een volumeprobleem. Henk Raggers: "Omdat wij op dat moment nog steeds het vertrouwen hadden dat Sanoma een partner zou vinden, waarmee wij gezamenlijk een distributieorganisatie zouden opzetten onder de naam Media Expresse, hebben we er voor gekozen deze 2e slag in stand te houden. Niet alle franchisenemers waren bereid mee te doen. Ik besef ook wel dat de marges laag waren. Zeker op korte termijn hebben er franchisenemers geld op toegelegd. Maar je moet als ondernemer op langere termijn denken. Schaalvergroting is in ons vak nodig om op termijn bestaansrecht te houden. Ik vind het onbegrijpelijk dat franchisenemers geweigerd hebben om mee te doen met deze opzet. Als je er voor kiest franchisenemer te worden dan houdt dat in dat je bereid moet zijn je aan te sluiten bij een keuze van de meerderheid van de franchisenemers. Als je daartoe niet bereid bent, moet je in mijn ogen geen franchisenemer worden maar als volledig zelfstandig ondernemer aan de slag gaan. Na het verlies van Veronica werd onze organisatie een jaar later geconfronteerd met het opzeggen van het contract van de overige omroepen. Daarmee kwam het afbouwscenario van Media Expresse in een stroomversnelling. Achteraf is het makkelijk oordelen maar wij hebben er alles aan gedaan om Media Expresse in leven te houden. Daarvoor waren echter twee partijen nodig."

Goodwill
Henk Scheenstra: "Natuurlijk kan ik mij voorstellen dat het voor franchisenemers bitter is dat wij er op termijn mee stoppen. Maar je moet daar duidelijk over zijn. Bovendien doen we dat niet van vandaag op morgen. Wij respecteren de contracten en komen die ook na. Wij hebben zelfs dit jaar nog franchisecontracten verlengd. Wij hebben verschillende contracten met een looptijd van 3, 4 en 5 jaar. Dat betekent concreet dat Media Expresse nog tot 2007 bestaat. Vanaf 2004 lopen de contracten af. Die worden dan niet verlengd. Op het moment dat een contract afloopt, neemt TPG de bezorging van dat rayon over. Overigens heeft Media Expresse nooit een honderd procent landelijke dekking gehad. Vroeger werden tijdschriften in de 'witte vlekken' al per post bezorgd. Die postdistributie zal de komende jaren dus geleidelijk toenemen. In die periode hebben franchisenemers tijd om naar alternatieven te kijken."
Sommige franchisenemers vinden het reëel als Sanoma goodwill betaalt voor het instandhouden en uitbreiden van het abonneebestand in hun regio. Henk Scheenstra deelt die opvatting niet: "Het franchisecontract is daar heel duidelijk over. Franchisenemers krijgen een behoorlijke marge op de verkoopprijs van de bladen. Als tegenprestatie verwachten we een optimale distributie van bladen, het adequaat afhandelen van bezorgklachten, een goede abonneeadministratie en het werven van nieuwe abonnees. Het overdragen van de abonneebestanden maakt daar deel van uit."
Inmiddels hebben een aantal voormalige franchisenemers een rechtszaak lopen tegen Sanoma. Henk Scheenstra daarover: "Je hebt helaas altijd een aantal mensen die ontevreden zijn. Ik wil er niet te diep op ingaan, omdat je het snel over individuele gevallen hebt. Daar praat ik niet over hangende een rechtszaak. Maar in het algemeen wil ik wel stellen dat wij onze afspraken nakomen. Ik lig echt niet wakker van die rechtszaken."
Henk Raggers vult aan: "Onze juristen hebben de zaken over de goodwill bestudeerd. Als wij in Frankrijk zouden zitten, zouden de zaken wellicht anders liggen. Maar hier in Nederland hebben we geen poot om op te staan. Sanoma houdt zich aan de contracten. Ik ontken dat wij niet voor de belangen van onze leden strijden. Dus ook van kritische leden. Wij zijn een belangenvereniging en leden zijn automatisch lid vanuit hun contract met Sanoma. Wij hebben de criteria die Sanoma hanteert bij contractverlengingen getoetst. De franchisenemers hebben 1 op 1 een contract met de franchisegever. Indien men op grond van een aantal getoetste criteria geen nieuw contract kreeg aangeboden dan vervalt het lidmaatschap van de vereniging automatisch. Wij hebben als bestuur middels een behoorlijk aantal buitengewone ledenvergaderingen ons beleid aan de leden voorgelegd en hebben altijd een grote meerderheid achter ons gehad."

Toekomst
Henk Scheenstra tenslotte: "De abonnee-inkomsten zijn voor Sanoma van cruciaal belang. Distributie is een belangrijke schakel in dat proces. Vandaar dat we de binding met de abonnee meer centraal vanuit Hoofddorp regelen. Media Expresse gaat de komende jaren nog door. Wij houden ons aan onze afspraken en ik reken erop dat de franchisenemers loyaal en enthousiast blijven meewerken. Intussen bekijken wij de komende maanden hoe we kunnen bijdragen aan een doorstart van de franchisenemers. Ik ben verheugd dat de franchisevereniging en wij daar eendrachtig aan werken, ieder vanuit zijn eigen rol."

Bert Jongen