De franchiseformule Fair Trade Shop is nog pril, maar het cadeauwinkelconcept staat desondanks al stevig in de schoenen. Met het modernste en een breder assortiment dan gemiddeld wil de formule zich onderscheiden. "Hoewel prijsconcurrentie nooit ons doel is, zijn we ook zeker niet duurder," stelt Jantien Lodder. Binnen de Fair Trade Organisatie is zij hoofd Fair Trade Shops.
1,3 miljard mensen moeten wereldwijd rondkomen met minder dan 1 dollar per dag. Fair Trade accepteert deze situatie niet en wil bijdragen aan verandering. Veertig jaar geleden begon Fair Trade als groothandel; eerst in handnijverheid en vanaf 1973 in koffie voor de Wereldwinkel. Koffie doet nog altijd 40% van de omzet. Het Culemborgse distributiecentrum is tegenwoordig één van de 25 importeurs die de 400 Wereldwinkels in Nederland en België bevoorraden. Al die importeurs hebben het recht verworven om het predikaat van 'eerlijke handel' te voeren. Op het oog allemaal een gezonde ontwikkeling indien je het niet alleen op de inkoopmarge wilt verdienen. De winst moet komen uit een effectieve organisatie.
In 1995 werd de organisatie, waarvoor inmiddels 110 mensen werken, omgedoopt in Fair Trade met als doel een eigentijds huismerk voor producten uit de Derde Wereld neer te zetten. Handnijverheid was naast food toen nog een bijzaak. Nu zes jaar later bedraagt de omzet van producten in handnijverheid, die veelal nog met de hand worden gemaakt, 11 miljoen gulden. "Nog niet genoeg voor een gezonde exploitatie," weet Lodder. "Maar", zo vervolgt ze, "met meer Fair Trade Shops die gemiddeld ruim twee ton in handnijverheidproducten afnemen, moet dat allemaal goed komen. Het is de uitdaging waar wij als organisatie voor staan."

Omzet van 10x de huur
De eerste franchisevestiging van Fair Trade Shop (in Amsterdam) dateert uit 1999. De eigen vestigingen in Nijmegen (25 jaar oud) en Utrecht (15 jaar oud) vormden pilots. De managers binnen die winkels fungeren als opleiders voor nieuwe franchisenemers. Franchisenemers worden zorgvuldig geselecteerd. Jantien Lodder: "Natuurlijk moeten ze iets hebben met de kernboodschap van ons huismerk. Die luidt: wie kiest voor Fair Trade, biedt mensen in de Derde Wereld uitzicht op een beter bestaan. Maar belangrijker is dat het een ondernemer is, die commercieel denkt en werkt. Bij selecties kijken we naar de ervaring van respectievelijk detailhandel, personeelsmanagement, automatisering, kennis van productpresentatie en ondernemerschap. Twee van deze vijf aspecten dienen minimaal goed ontwikkeld te zijn om een succesvol franchisenemer te worden."
De formule telt momenteel acht shops, waaronder zes franchisevestigingen. Ergens bij 25 à 30 vestigingen houdt het op. Bestaansrecht vindt een Fair Trade Shop namelijk in steden van meer dan 100.000 inwoners. "En zoveel van die steden hebben we ongeveer in Nederland," aldus Lodder, die aangeeft dat eerst Nederland verder ontwikkeld wordt, alvorens de grens over te gaan naar België.
In de filosofie van Fair Trade heeft iedereen op deze wereld, ongeacht de herkomst, ras of religie recht op een menswaardig bestaan. Dat uitgangspunt is natuurlijk ook van toepassing op franchisenemers. Becijferd is dat een franchisenemer voor een gezond resultaat een omzet van 10 keer de huurprijs moet kunnen draaien. In die zin bestaat er een gezond spanningsveld tussen de vraag en aanbod van goede vestigingsplaatsen. "Makelaars staan nog vaak versteld als ze horen van onze ambities, als ik bij hen aanklop. Wij zijn gezien de doelgroep op zoek naar specifieke A-locaties. Een druk en gezellig voetgangersgebied is ideaal voor een cadeauwinkel als de Fair Trade Shop. Naast een snackbar, telefoonwinkel of bioscoop passen wij echter niet."

Ketenkwaliteit gegarandeerd
Ten bate van de franchiseorganisatie van Fair Trade zijn een achttal mensen actief voor de Fair Trade Shop-formule. Maandelijks krijgt de franchisenemer bezoek van een winkelbegeleider. De merchandiser, die samen met de franchisenemer het assortiment bepaalt komt tenminste tweemaal per jaar langs, bij nieuwe franchisenemers 4 keer. De Fair Trade Organisatie biedt in totaal 2700 producten aan. Een Fair Trade Shop voert gemiddeld tussen de 1200 en 1500 producten.
Franchisenemers zijn niet verplicht al hun producten bij de franchisegever in te kopen. Wettelijk kan dat niet worden opgelegd. De praktijk is evenwel dat franchisenemers vrijwel 100% inkopen bij Fair Trade. Bestellingen die via de computer eenvoudig zijn door te geven, worden wekelijks franco aan de zaak afgeleverd. Gemiddeld besteedt een klant per aankoop ƒ 19,85.
Bijzonder kenmerk van Fair Trade is dat de ketenkwaliteit gegarandeerd is. Als sinaasappelen uit Cuba de maandactie vormen, is bekend wie de leveranciers zijn. Vanuit een apart organisatieonderdeel (Fair Trade Assistence) worden de producenten ook begeleid bij productontwikkeling. Op deze manier wordt met zestig producenten in 30 landen zaken gedaan.

Wim Hogenboom