Winst, verlies of remise?

De voorgenomen sanering bij Laurus heeft als doel om met een aantal forse stappen een grote speler met één duidelijke formule in supermarktland worden. Deze operatie zal in de praktijk nog moeilijker zijn dan zij nu al lijkt.

Laurus schaakt op teveel borden

De verkoop van drie ketens (Spar, Basismarkt en Pet's Place) gaat namelijk niet gepaard met de verkoop van 617 winkels, zoals in de pers (o.a. FD 21/11/00) wordt gesuggereerd. Want van ongeveer 450 van deze ruim 600 winkels heeft Laurus niet het eigendom, zij worden geëxploiteerd door zelfstandige franchisenemers. Hier valt dus slechts een formule te verkopen en de vraag is hoe de aangesloten zelfstandige ondernemers daar tegenover staan. Van Spar ondernemers mag geen enthousiasme worden verwacht, omdat die, na een jarenlange impasse tussen Unigro en Schuitema over de Spar-formule, zich eindelijk in een wat rustiger vaarwater waanden en wellicht van een revival van dit boegbeeld van weleer droomden.

Minder rooskleurig
Ook alle Edah- en Super de Boer-franchisenemers zullen zich niet voetstoots laten overtuigen en overgaan naar de Konmar-formule. De ruim 250 Super de Boer-franchisenemers, op een totaal bestand van ruim 400 winkels, zijn voor 95% voormalige Super-ondernemers, die zich de investeringen in de re-modelling van hun winkels nog goed herinneren en op zijn zachtst gezegd hun bedenkingen bij een voorgestelde kapitaalvernietiging zullen hebben. Als ze al in aanmerking komen, want in diverse gevallen zal dit tot lokaal ongewenste omzetkannibalisatie leiden binnen Laurus-verband en in andere gevallen zullen deze vestigingen niet voldoen aan de oppervlaktecriteria die de Konmar-formule stelt. Kortom: afgezien van de 180 Pet's Place ondernemers dreigen voor zo'n 700 zelfstandige ondernemers diverse problemen.
In het slechtste geval volgt een uittocht van zelfstandigen en dat zijn vrijwel altijd juist de betere ondernemers. Voor concurrenten als Sperwer, Schuitema, Van Eerd, Sligro en andere commerciële organisaties een uitgelezen kans om hun witte vlekken op de kaart van Nederland voordelig in te vullen. Een leegloop waarop Laurus niet zit te wachten, want wie neemt een vrijwel lege formule over waarin de kritische schaalgrootte ontbreekt? Nu zijn de meeste van de zelfstandige ondernemers wel contractueel gebonden aan hun organisatie, maar een rechter zal weinig respect tonen voor houding en gedrag van de franchisegever, zoals recent in een rechtszaak (Fixet versus een franchisenemer) is gebleken. De rechter veroordeelt in onduidelijke en kwestieuze gevallen degene die bepaalde voorwaarden heeft afgedwongen.
Een minstens even grote kans is dat Laurus te maken krijgt met procederende ondernemers, die hun exclusieve gebied aangetast zien, enkele tonnen aan investeringen voortijdig moeten afschrijven en een deel van hun kostbare goodwill verloren zien gaan. Beide varianten kunnen kostbare gevolgen hebben en de vraag is in hoeverre beursanalisten deze scenario's in hun berekening hebben verdisconteerd. Want Laurus schaakt noodgedwongen op veel meer borden dan oppervlakkig lijkt en de winstkansen daarop zijn minder dan 50/50 voor Laurus. Bovendien is er een factor tijd. De ongeveer 700 zelfstandige supermarktvestigingen in de diverse formules zijn goed voor tenminste 4,5 tot 5,0 miljard gulden consumentenomzet per jaar. Gedwongen (Spar, Basismarkt) en vrijwillig vertrek (Edah, Super de Boer) van een substantieel deel hiervan zal tot een groter omzetverlies lijden dan de nu geprognosticeerde 15% van de totaal 11 miljard gulden omzet van Laurus.

Strategiekeus
Een oplossing is zeker niet het uitkopen van de zelfstandige detailhandel, want voor de genoemde 700 vestigingspunten zal de kostprijs zeker 2,0 miljard gulden bedragen. Geen aantrekkelijk gegeven en voor een vervolgtraject verre van te prefereren, want wat heb je aan de vestigingspunten als de voorheen gedreven zelfstandige ondernemer ontbreekt en vervangen is door een filiaalchef. Of ligt er wellicht voor de zelfstandigen een nog onbekend en aantrekkelijk perspectief in het vooruitzicht? De snelheid en stelligheid waarmee de sanering de wereld is ingebracht wekt niet de indruk. Kortom: Laurus heeft zich in een lastig parket gemanoeuvreerd door een confrontatie met de zelfstandige franchisenemers aan te gaan en de vraag is hoe men de belangen van zo'n 700 zelfstandige vestigingspunten in overeenstemming kan brengen met de doelstellingen van de ingreep.

drs. Jan C. Bezemer

Eerder gepubliceerd in Het Financieele Dagblad van vrijdag 24 november 2000.