Formule van Keurslagers goed voorbeeld

De Vereniging van Keurslagers is geen franchisegever, wel een commerciële organisatie met een winkelformule, die klinkt als een klok. Veel franchiseorganisaties kunnen er een voorbeeld aan nemen.

75% van de consumenten herkent spontaan de K in het logo als dat van de Keurslager. Ter vergelijking het logo van Albert Heijn scoorde 94%, Nationale Nederlanden 71%, Philips 82%, Van der Valk 82%. "Gerenommeerde namen allemaal," zegt Gerrit van Woudenbergh er tevreden over. Sinds de oprichting in 1946, een initiatief van Utrechtse en Amersfoortse slagers, is hij de derde directeur van de Vereniging van Keurslagers. "Vergeet niet dat de K in Nederland op 568 druk bezochte winkelplekken prominent aanwezig is. Voor Vlaanderen in België is dat aantal 210."
De Nederlandse slagers zijn lid, de Belgische licentiehouder. Gemeen hebben ze dat ze allemaal aan dezelfde kwaliteitseisen voldoen. In 1946 begon het verhaal met de uitwisseling van recepturen. Van hetzelfde recept verkocht de ene slager echter 200 pond in de week en de ander 40 pond. Hoe komt dat? Uit die vraag groeide uiteindelijk een succesformule tussen samenwerkende slagers. Ter illustratie enige cijfers. Nederland telt zo'n 4000 zelfstandige slagers, 16% is Keurslager. In 1999 draaiden de Keurslagers gezamenlijk 670 miljoen gulden omzet, dit jaar groeit de omzet waarschijnlijk naar 700 miljoen. Het marktaandeel van de K-slagers in de totale vleesverkopende Nederlandse markt, inclusief de supermarkten, bedraagt 6,17%. Binnen de slagersmarkt is dat maar liefst 30%.

Pijlers onder formule
Reclame, kwaliteitsbewaking en gezamenlijke inkoop van verpakkingen zijn de pijlers onder de formule. Van Woudenbergh, die 1 oktober 2000 12,5 jaar directeur was, gaat op elk aspect kort in. "We hebben een landelijk reclameconcept. Elke week krijgen de leden reclame-ideeën aangereikt in de vorm van posters en presentatiemodellen voor op de toonbank. Elke 14 dagen komt onze eigen afdeling productontwikkeling verder met een nieuw product. Daarnaast hebben we een eigen consumentenblad Koken met de Keurslager.
Een Keurslager wordt driemaal per jaar op onaangekondigde momenten gecontroleerd op kwaliteitsbewaking. De HACCP-keuring is een externe keuring door een gecertificeerd laboratorium, welke keuring voor de consument kwaliteit en hygiëne garandeert. Het staat voluit voor Hazard Analystic Critical Control Points. Een 'mistery guest', een getrainde consument, beoordeelt de service, variatie van het assortiment en klantvriendelijkheid, terwijl de regiomanager in dienst van de vereniging een verplichte jaarlijkse keuring op 150 vaste punten uitvoert.
Verpakkingen zijn een verplichting binnen de formule. Anders haal je het schaalvoordeel niet binnen. De Keurslager kan daarvoor in zee gaan met de Vlees Waren Unie, die 13 verkooppunten heeft in Nederland of, sinds 1 januari dit jaar, met de Aanpack Organisatie met 4 verkooppunten."

Niet alles verplichten
Het loyaliteitsprogramma, het sparen van zegels, is eveneens een verplicht nummer binnen de K-formule. Bij 50 leden loopt momenteel een proef met elektronisch sparen. Het totale spaarsaldo beloopt zo'n 11 miljoen gulden. Van Woudenbergh benadrukt dat niet alles verplicht moet worden. "Per onderdeel moet een Keurslager, die zijn eigen marktgebied het beste kent, ruimte houden om in overleg met de regiomanager zelfstandig te ondernemen. Juist daarin ligt onze kracht."
De speciaalzaak van de Keurslager krijgt in de toekomst drie verkoophoeken, voorziet Van Woudenbergh. "Een warme hoek met een kant-en-klare hap voor de jeugd en tweeverdieners. Een actiehoek met voorverpakte producten in het meest gangbare assortiment. Centraal blijft staan een specialiteiten- en vlees- en vleeswarentoonbank. Ik kan me voorstellen dat een slager in de Jordaan bijvoorbeeld een veel grotere warme hoek heeft dan een slager op het platte land in Drente. De slager kent zijn eigen klantenbestand en de buurt- of regiobehoefte het beste."

Geen lid voor het leven
Een slager, die Keurslager wil worden, moet rekening houden met een extra investering in het eerste jaar van 15 tot 20.000 gulden. In dat bedrag zijn meegerekend de entreefee, de contributie, een lichtbak op de winkelgevel, herinrichting- en heropeningkosten. Hoewel het lidmaatschap van de vereniging voor onbepaalde tijd wordt aangegaan, is niemand zo maar lid voor het leven. Iedereen dient blijvend aan de hoge kwaliteitseisen te voldoen. Sinds 1995 zijn 160 leden gestopt en hebben zich weer nieuwe, veelal jongere ondernemers aangesloten. Actueel is op dit moment dat 12 K-slagers moeite hebben aan alle kwaliteitseisen te voldoen. "Hen wordt niet zonder meer de wacht aangezet. Als eerste gaan we altijd helpen, maar als het dan nog niet lukt, houdt het verhaal een keer op," aldus Van Woudenberg.

W. Hoogenboom

Kruyswijk werd automatisch Keurslager

"Van Wees, de vorige eigenaar, was Keurslager. Wij hebben dat predikaat 9 jaar geleden automatisch overgenomen. Geen bewuste keuze derhalve, maar wel een goede," zegt John Kruyswijk met een lach. Samen met zijn broer Ronald runt hij aan de Ophelialaan 155 in Aalsmeer een Keurslagerij. Vorig jaar is een nieuw pand betrokken van 200 m², waarin met 15 man wordt gewerkt. "Wij zijn vrij groot en vrij druk," beaamt Kruyswijk. "Daardoor hebben we geen tijd om actief te zijn binnen de vereniging."
De broers zijn tevreden over de geleverde diensten. "Reclame en promotie zijn goed geregeld en de jaarlijkse keuring houd je scherp. Natuurlijk komen wij daar goed door heen. Alles is hier spiksplinternieuw." Met het oog op de vele scholieren in de buurt en Bloemenveiling Aalsmeer in de achtertuin met veel export- en toeleveringsbedrijven daaromheen, startte Kruyswijk vorig jaar een warme broodjescorner. "We begonnen met 200 broodjes in de week, inmiddels zijn dat er 2000," aldus de Aalsmeerse slager.
Wil iemand de Keurslagers Kruyswijk ontmoeten, dan kan dat op de Demodagen, die de Vereniging voor Keurslagers tweemaal per jaar voor de Keurslager en zijn personeel organiseren in het Utrechtse stadje Houten. "Daar gaan we altijd heen," weet John Kruyswijk. Je ziet daar altijd nieuwe dingen en je hoort er over de nieuwste ontwikkelingen. Bovendien is het gezellig, praatje maken, biertje drinken, je kent het wel. Als het uitkomt gaat er ook altijd wel iemand van het personeel mee."

Wim Hogenboom

Kandidaat franchisenemer Slotboom alsnog in het gelijk gesteld

Ten onrechte aan de kant gezet door Mc Donalds

Wat vooraf ging
In de Franchise uitgave Nr. 5 van oktober 1997 was het opmerkelijke relaas te lezen van Bert Slotboom onder de kop: "Na een jaar keihard werken: aan de kant gezet door McDonald's". Het artikel beschrijft het verhaal van Slotboom die in 1994 en 1995 gedurende ± 10 maanden een opleiding tot franchisenemer volgde maar kort voor het voltooien daarvan uit de opleiding werd gezet. Dit was op zijn minst verbazingwekkend te noemen gezien het feit dat Slotboom aan alle eisen had voldaan en er geen aanwijzingen bestonden dat de opleiding voortijdig zou worden beëindigd.

In 1998 besloot Slotboom, na overleg met zijn advocaat, mr C.M. Kan, alsnog de zaak aan de rechter voor te leggen.

De feiten
Slotboom meldt zich eind 1993 bij McDonald's om in aanmerking te komen voor een franchiseovereenkomst. Na een voorselectie wordt hij toegelaten tot het uitgebreide trainingsprogramma: het lopen van drie (voltijds) stages bij verschillende McDonald's restaurants. Daarnaast moet een aantal cursussen worden gevolgd.

Tijdens de opleiding heeft Slotboom geen recht op een vergoeding, noch voor zijn werkzaamheden noch voor gemaakte onkosten. Voordat hij wordt toegelaten tot het trainingsprogramma moet hij een brief ("release letter") ondertekenen waarin hij (o.a.) verklaart:
- dat McDonald's de opleiding op ieder willekeurig moment kan doen stoppen;
- geen aanspraak te hebben of te zullen maken op schadevergoeding.

Tijdens de eerste twee stages wordt Slotboom goed beoordeeld. Daarnaast legt hij alle cursussen met goed gevolg af en ontplooit hij zelfs extra activiteiten. Op het oog ligt Slotboom dus goed op koers als hij zich voor het begin van zijn derde stage meldt bij McDonald's voor een voortgangsgesprek. Dan krijgt Slotboom echter te horen dat er "wisselende berichten" over het verloop van zijn tweede stage zouden bestaan. Slotboom ontkent die berichten waarop McDonald's laat weten geen consequenties aan de berichtgeving te verbinden. Wel zegt McDonald's bijzondere aandacht te zullen besteden aan Slotboom's ontwikkeling gedurende zijn derde en laatste stage.

Tijdens zijn laatste stage wordt Slotboom niet beoordeeld. Aan het einde daarvan wordt hij uitgenodigd op het hoofdkantoor bij McDonald's. Slotboom verkeert dan in de overtuiging dat hem een franchiseovereenkomst zal worden aangeboden. De werkelijkheid verloopt anders: in plaats van een aanbod voor een eigen restaurant wordt de opleiding met onmiddellijke ingang beëindigd. Slotboom is in de ogen van McDonald's niet geschikt voor het franchisenemerschap. Een onderbouwing geeft McDonald's niet; desgevraagd moet Slotboom het doen met een verwijzing naar de "release letter".

De vordering
Bij de rechtbank vordert Slotboom de handelwijze van McDonald's onrechtmatig te verklaren met een daaraan gekoppelde schadevergoeding.

Volgens Slotboom heeft McDonald's onrechtmatig gehandeld door zijn opleiding, in het zicht van de finish, plotseling en zonder vergoeding af te breken. Bij Slotboom bestond immers het vertrouwen dat de opleiding zou worden afgerond en dat hem een franchiseovereenkomst zou worden aangeboden. Zijn schade bestaat uit gemiste inkomsten uit een eigen McDonald's restaurant en uit gemiste inkomsten en gemaakte kosten gedurende de opleiding.

McDonald's verweert zich met een beroep op de "release letter". Zij meent de opleiding van Slotboom op elk gewenst moment te mogen beëindigen. Bovendien heeft Slotboom afstand gedaan van zijn recht op schadevergoeding. Tenslotte stelt McDonald's dat Slotboom er niet op mocht vertrouwen dat een franchiseovereenkomst tot stand zou komen.

De rechtbank
De rechtbank wijst de vorderingen van Slotboom af. Naar haar oordeel mocht Slotboom, gezien de wisselende berichtgeving over zijn tweede stage, er niet op vertrouwen dat een franchiseovereenkomst tot stand zou komen. Voor compensatie van gemaakte kosten is evenmin plaats nu Slotboom van dat recht afstand heeft gedaan in de "release letter".

Het hoger beroep
In hoger beroep krijgt Slotboom alsnog gelijk. Het Hof onderschrijft het oordeel van de rechtbank dat Slotboom niet mocht verwachten dat McDonald's hem een franchiseovereenkomst zou aanbieden. Dat betekent volgens het Hof echter niet dat McDonald's de opleiding van Slotboom zomaar mocht beëindigen zonder compensatie van schade. Onder bepaalde omstandigheden is dat onaanvaardbaar. Die omstandigheden doen zich voor aangezien Slotboom:

- gedurende vele maanden zonder vergoeding werkzaamheden heeft verricht;
- zelf de daarmee gemoeide onkosten (zoals reiskosten) heeft betaald;
- extra activiteiten ten behoeve van McDonald's heeft ontplooid;
- gedurende de laatste stage niet is beoordeeld op zijn functioneren (ondanks de aanwezige twijfels bij McDonald's).

Laatstgenoemde omstandigheid wordt zelfs "onbegrijpelijk en jegens Slotboom uitermate onzorgvuldig" geoordeeld.

Het Hof verklaart de handelwijze van McDonald's onrechtmatig en kent Slotboom een schadevergoeding toe. De vergoeding ziet op gemaakte onkosten en gederfde inkomsten gedurende de laatste stage. Het Hof begroot die schade op ¦ 5.000,=. Verder wordt McDonald's in wettelijke rente, buitengerechtelijke en gerechtelijke kosten veroordeeld.

Conclusie
Uit het arrest van het Hof blijkt dat:
- het bij voorbaat afstand doen van recht op schadevergoeding (release letter) geen stand houdt;
- op de franchisegever al tijdens het voortraject (opleiding), dat moet leiden tot een franchiseovereenkomst, een zorgplicht rust: een kandidaat moet worden begeleid en geëvalueerd terwijl bij voortijdige beëindiging onder omstandigheden een vergoeding dient te worden betaald. Dit sluit goed aan bij de zorgplicht van een franchisegever, zoals bijvoorbeeld het verlenen van advies en bijstand aan de franchisenemer.

In hoger beroep kreeg Slotboom alsnog zijn gelijk. Het Hof oordeelde de handelwijze van McDonald's zelfs "onbegrijpelijk" en "uitermate onzorgvuldig". Een ferm oordeel dat gevolgd werd door een magere vergoeding. Na jaren van strijd haalde Slotboom alsnog zijn (principiële) gram.

mr C.M. Kan